Nội dung chính
Thị trường việc làm Mỹ đang bước vào giai đoạn giảm sâu chưa từng có, khi AI và “hiệu quả” trở thành động lực chính. Năm 2025, số việc làm mới chỉ tăng 584.000, con số thấp kém hơn 2‑3 lần so với những năm trước.
1. Số liệu việc làm giảm mạnh trong 2025
Theo Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS), trung bình chỉ có khoảng 48.000 việc làm mới mỗi tháng sau khi điều chỉnh. Tháng 10 năm 2025 giảm từ mất 105.000 việc thành mất 173.000, tháng 11 giảm từ tăng 64.000 xuống còn 56.000.
Thu nhập bình quân theo giờ tăng 3,8 % lên 37,02 USD, một chỉ số Fed theo dõi để đánh giá áp lực lạm phát.
2. “Hiệu quả” – tôn giáo mới của giới chủ
Business Insider mô tả “hiệu quả” đã chuyển từ một tiêu chí doanh nghiệp sang “tôn giáo” trong Silicon Valley, lan rộng tới mọi doanh nghiệp tư nhân.
Lãnh đạo như Mark Zuckerberg (Meta), Sundar Pichai (Google) và Elon Musk (Tesla/SpaceX) đang thúc đẩy “cuộc đại san phẳng” – loại bỏ các tầng quản lý trung gian và đưa AI vào quy trình quyết định.
3. AI và “đại san phẳng” làm thay đổi cấu trúc nhân sự
Các tập đoàn lớn như Dell, AT&T và Verizon đã tiến hành sa thải ẩn dật để cân đối ngân sách trong bối cảnh lãi suất cao và lạm phát dai dẳng. Trong khu vực công, Bộ Hiệu quả Chính phủ (DOGE) do Elon Musk đứng đầu cũng thực hiện cắt giảm khoảng 265.000 vị trí trong năm.
Những email yêu cầu nhân viên liệt kê nhiệm vụ để đánh giá năng suất đã khiến nhiều người cảm thấy “tự nguyện từ chức”.
4. Tác động tới người lao động trí thức
Jaqueline Kline, sinh viên mới tốt nghiệp, chia sẻ: “Tấm bằng đại học không còn giá trị, GPA không còn quan trọng nếu không có việc làm.”
Charley Kim, nhân viên trẻ trong ngành công nghệ, mô tả: “Được gọi phỏng vấn giờ khó hơn cả việc vượt qua buổi phỏng vấn.”
Thống kê cho thấy tỷ lệ thất nghiệp dài hạn tăng, trong khi tỷ lệ nghỉ việc tự nguyện giảm.
5. Những điểm sáng và rủi ro lạm phát
Trong khi dịch vụ ăn uống, y tế và hỗ trợ xã hội vẫn ghi tăng việc làm vào tháng 12, bán lẻ và sản xuất tiếp tục kìm hãm tăng trưởng.
Theo McKinsey, gần 80 % doanh nghiệp đã triển khai AI tạo sinh, nhưng ít doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận đáng kể. Elon Musk thừa nhận dự án DOGE “chỉ thành công một chút”.
6. Nhìn về 2026
Bóng ma “hiệu quả” vẫn sẽ ảnh hưởng đến quyết định nhân sự từ Washington D.C. tới thung lũng Silicon, tạo ra bất định cho lực lượng lao động trong năm tới.
